Baner lub plakat na ogrodzeniu bez zgody właściciela – co zrobić?

Czy można zawiesić baner na cudzym ogrodzeniu?

Co do zasady nie. Z art. 140 Kodeksu cywilnego wynika, że właściciel może korzystać z rzeczy z wyłączeniem innych osób, w granicach wyznaczonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego. Osoba trzecia nie może więc wykorzystywać prywatnego ogrodzenia jako nośnika reklamy tylko dlatego, że znajduje się ono przy galerii handlowej, chodniku albo ruchliwej ulicy.

Jeżeli reklama została zamontowana bez zgody, właścicielowi przysługuje roszczenie negatoryjne z art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego. Może on żądać przywrócenia stanu zgodnego z prawem, czyli w praktyce zdjęcia baneru i usunięcia mocowań, a także zaniechania podobnych działań w przyszłości. Gdy montaż spowodował uszkodzenie siatki, przęseł, słupków lub powłoki antykorozyjnej, można również dochodzić naprawienia szkody, jeżeli zostaną spełnione przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej.

W zależności od miejsca i okoliczności zastosowanie może mieć również art. 63a Kodeksu wykroczeń. Przepis obejmuje między innymi umieszczanie ogłoszenia, plakatu lub afisza w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym albo wystawianie go na widok publiczny w innym miejscu bez zgody osoby zarządzającej tym miejscem. Sąd może wtedy orzec także obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego.

Znaczenie ma jednak to, kto jest właścicielem ogrodzenia i gdzie dokładnie ono stoi. Płot ustawiony w całości na jednej działce i należący do jej właściciela jest inną sytuacją niż urządzenie znajdujące się dokładnie na granicy gruntów. Art. 154 Kodeksu cywilnego ustanawia domniemanie, że mury, płoty, miedze, rowy i podobne urządzenia znajdujące się na granicy służą do wspólnego użytku sąsiadów. Nie rozstrzyga to samo przez się prawa własności do ogrodzenia, dlatego w razie sporu trzeba sprawdzić przebieg granicy, dokumentację geodezyjną, sposób budowy płotu oraz ewentualne uzgodnienia między sąsiadami.

Plakaty i hasła wyborcze na ogrodzeniu

W kampanii wyborczej obowiązuje szczególna regulacja. Zgodnie z art. 110 § 1 Kodeksu wyborczego plakaty i hasła wyborcze można umieszczać na ogrodzeniach wyłącznie po uzyskaniu zgody właściciela lub zarządcy nieruchomości, obiektu albo urządzenia. Zgoda powinna istnieć przed montażem. Przepisy nie wymagają dla niej szczególnej formy, ale dla celów dowodowych najlepiej uzyskać ją na piśmie albo w wiadomości e-mail.

Art. 110 § 2 wymaga przy ustawianiu własnych urządzeń ogłoszeniowych w celu prowadzenia kampanii wyborczej przestrzegania obowiązujących przepisów porządkowych, natomiast § 3 nakazuje umieszczać plakaty i hasła w taki sposób, aby można je było usunąć bez powodowania szkód.

Nie obowiązuje natomiast ogólnokrajowa zasada, że plakat lub baner wyborczy może mieć najwyżej 2 m². Dawny art. 110 § 4 Kodeksu wyborczego, z którego wynikało takie ograniczenie, utracił moc. Nie należy więc oceniać legalności materiału wyborczego wyłącznie na podstawie jego powierzchni. Dopuszczalne gabaryty, konstrukcja i lokalizacja nośnika mogą natomiast wynikać z innych regulacji właściwych dla konkretnego miejsca, w szczególności z przepisów porządkowych, uchwały krajobrazowej, Prawa budowlanego lub przepisów dotyczących dróg publicznych.

Art. 495 § 1 Kodeksu wyborczego przewiduje grzywnę między innymi za umieszczenie plakatu lub hasła wyborczego bez zgody właściciela albo zarządcy, naruszenie obowiązujących przepisów porządkowych przy ustawianiu własnych urządzeń ogłoszeniowych oraz taki sposób montażu, który uniemożliwia usunięcie materiału bez powodowania szkód. Samo przekroczenie powierzchni 2 m² nie jest obecnie wykroczeniem z tego przepisu. Odrębnie art. 109 § 2 wymaga wyraźnego oznaczenia komitetu wyborczego, od którego materiał pochodzi, a naruszenie tego obowiązku jest sankcjonowane w art. 496 Kodeksu wyborczego.

Jeżeli sposób umieszczenia plakatu lub hasła wyborczego może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia albo bezpieczeństwu ruchu drogowego, art. 110 § 5 nakazuje Policji lub straży gminnej usunięcie go na koszt komitetu wyborczego.

Co do zasady pełnomocnik wyborczy ma 30 dni po dniu wyborów na usunięcie plakatów, haseł i urządzeń ogłoszeniowych. Nie jest to jednak obowiązek bezwyjątkowy. Art. 110 § 6a wyłącza go w odniesieniu do materiałów pozostawionych za zgodą właściciela na określonych w tym przepisie nieruchomościach, obiektach lub urządzeniach niebędących własnością wskazanych podmiotów publicznych. Jeżeli wyjątek nie ma zastosowania, po bezskutecznym upływie terminu wójt, a więc także odpowiednio burmistrz lub prezydent miasta, postanawia o usunięciu materiałów na koszt zobowiązanego.

Czy właściciel może sam zdjąć bezprawnie zawieszony plakat?

Ochrona prawna materiałów wyborczych, o której mowa w art. 109 § 3 Kodeksu wyborczego, nie legalizuje ich umieszczenia na cudzym ogrodzeniu bez zgody. Nie oznacza to jednak, że najbezpieczniejszą reakcją jest natychmiastowe zerwanie i zniszczenie plakatu. W razie sporu trzeba odróżnić usunięcie skutków naruszenia własności od umyślnego zniszczenia cudzego materiału.

Art. 67 Kodeksu wykroczeń dotyczy ogłoszeń wystawionych publicznie przez instytucję państwową albo organizację społeczną. Nie obejmuje automatycznie każdej reklamy komercyjnej ani każdego plakatu wyborczego. Niezależnie od tego umyślne uszkodzenie cudzego przedmiotu może rodzić odpowiedzialność cywilną, a zależnie od wartości szkody i okoliczności również odpowiedzialność przewidzianą w przepisach karnych lub wykroczeniowych.

Najbezpieczniej najpierw sfotografować baner, sposób jego mocowania i ewentualne uszkodzenia, zachować informację o dacie oraz ustalić podmiot wskazany na materiale. Następnie należy wezwać galerię, agencję reklamową, komitet wyborczy albo inną odpowiedzialną osobę do niezwłocznego usunięcia materiału. Gdy materiał stwarza zagrożenie, przy plakacie lub haśle wyborczym zastosowanie może znaleźć szczególna procedura z art. 110 § 5 Kodeksu wyborczego.

Jeżeli właściciel decyduje się na samodzielne zdjęcie materiału, powinien działać ostrożnie, bez zbędnego uszkadzania baneru, udokumentować przebieg czynności i umożliwić odpowiedzialnemu podmiotowi odbiór rzeczy. Przy spornej własności ogrodzenia, trwałych mocowaniach, dużej wartości nośnika albo ryzyku szkody lepiej wcześniej ustalić właściwą podstawę i sposób działania.

Jak skutecznie wezwać do usunięcia reklamy lub plakatu?

Wezwanie powinno wskazywać nieruchomość i ogrodzenie, opisywać materiał oraz wyraźnie stwierdzać brak zgody na jego umieszczenie. Należy zażądać usunięcia baneru wraz z mocowaniami, przywrócenia ogrodzenia do poprzedniego stanu i zaprzestania dalszego korzystania z niego. Warto wyznaczyć krótki, odpowiedni do okoliczności termin i zastrzec, że po jego bezskutecznym upływie właściciel podejmie dalsze działania prawne.

Do wezwania dobrze dołączyć fotografie. Jeżeli ogrodzenie zostało uszkodzone, trzeba zachować rachunki, kosztorys naprawy i inne dowody wydatków. Dochodzenie odszkodowania wymaga ustalenia odpowiedzialnej osoby lub podmiotu oraz wykazania szkody, jej wysokości i związku z bezprawnym montażem albo demontażem reklamy.

Gdy naruszenie trwa albo się powtarza, właściciel może wystąpić do sądu z żądaniem przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania dalszych naruszeń na podstawie art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego. Podobny mechanizm ochrony prawa własności może mieć znaczenie również w sporach o drzewa zagrażające nieruchomości, choć podstawa faktyczna i zakres żądań są w takich sprawach inne.

Czy właściciel może umieszczać reklamy na własnym ogrodzeniu?

Prawo własności daje szeroką możliwość korzystania z ogrodzenia, lecz nie oznacza pełnej dowolności. Najpierw trzeba upewnić się, że płot rzeczywiście należy do osoby planującej montaż, nie znajduje się na cudzym gruncie i nie jest objęty współwłasnością albo umową ograniczającą sposób korzystania. Przy ogrodzeniu wspólnym baner może ingerować w uprawnienia innej osoby.

Reklamę komercyjną trzeba odróżnić od materiału wyborczego. Rada gminy może na podstawie art. 37a ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym uchwalić zasady i warunki sytuowania tablic reklamowych, urządzeń reklamowych oraz ogrodzeń, w tym ich gabaryty, standardy jakościowe i rodzaje materiałów. Uchwała może również przewidywać zakazy dotyczące określonych nośników. Dlatego przed montażem trzeba sprawdzić aktualną uchwałę obowiązującą w danej gminie.

Znaczenie ma również Prawo budowlane. Instalowanie tablic i urządzeń reklamowych jest co do zasady zaliczane do robót wymagających zgłoszenia, natomiast charakter konstrukcji i jej lokalizacja mogą prowadzić do innych wymagań. Odrębnie należy oceniać między innymi wolno stojące konstrukcje trwale związane z gruntem oraz reklamy świetlne lub podświetlane usytuowane poza obszarem zabudowanym. Nie każdy lekki, czasowy baner na ogrodzeniu będzie więc oceniany tak samo jak duża wolno stojąca konstrukcja reklamowa.

Dodatkowe ograniczenia mogą wynikać z ochrony zabytków oraz przepisów drogowych. Umieszczenie reklamy w pasie drogowym wymaga spełnienia wymogów ustawy o drogach publicznych, w tym uzyskania wymaganego zezwolenia zarządcy drogi, i może wiązać się z opłatą. Nośnik nie może też powodować zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu ani kolidować z wymaganiami dotyczącymi reklam widocznych z drogi.

Jeżeli materiał umieszczany na własnym ogrodzeniu jest materiałem wyborczym, powinien zawierać wyraźne oznaczenie komitetu wyborczego, od którego pochodzi, i być zamontowany tak, aby można go było usunąć bez powodowania szkód. Kodeks wyborczy nie ustanawia obecnie dla takiego materiału uniwersalnego limitu powierzchni 2 m². Nadal trzeba jednak sprawdzić inne przepisy właściwe dla konkretnego nośnika i jego lokalizacji.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustal stan prawny ogrodzenia. Sprawdź, czy płot znajduje się na Twojej działce, na granicy nieruchomości czy na cudzym gruncie oraz czy nie jest objęty współwłasnością.
2. Zabezpiecz dowody. Zrób zdjęcia całego ogrodzenia, materiału, oznaczeń reklamodawcy lub komitetu, sposobu mocowania oraz ewentualnych uszkodzeń.
3. Ustal odpowiedzialny podmiot. Skontaktuj się z reklamodawcą, agencją reklamową, komitetem wyborczym albo inną osobą odpowiedzialną za montaż.
4. Wyślij wezwanie. Zażądaj usunięcia materiału, przywrócenia ogrodzenia do poprzedniego stanu, naprawienia szkody i zaniechania dalszych naruszeń.
5. Sprawdź właściwą procedurę. Przy materiale wyborczym stwarzającym zagrożenie zastosowanie może mieć art. 110 § 5 Kodeksu wyborczego. W innych przypadkach znaczenie mogą mieć przepisy wykroczeniowe, budowlane, lokalne lub drogowe.
6. Rozważ roszczenie sądowe. Jeżeli naruszenie trwa, powtarza się lub powstała szkoda, można dochodzić roszczeń właściwych dla konkretnego stanu faktycznego, w tym ochrony własności oraz odszkodowania.

Najczęściej zadawane pytania

Czy baner wyborczy można zawiesić na prywatnym płocie bez zgody?

Nie. Art. 110 § 1 Kodeksu wyborczego wymaga uprzedniej zgody właściciela lub zarządcy ogrodzenia. Umieszczenie plakatu lub hasła wyborczego bez takiej zgody jest jednym z wykroczeń wymienionych w art. 495 § 1 Kodeksu wyborczego.

Czy zgoda właściciela na plakat wyborczy może być ustna?

Kodeks wyborczy nie zastrzega szczególnej formy zgody. Ze względów dowodowych bezpieczniej uzyskać ją na piśmie, w wiadomości e-mail lub w innej formie pozwalającej wykazać, czego zgoda dotyczyła i na jaki okres została udzielona.

Jak duży może być plakat lub baner wyborczy?

Kodeks wyborczy nie ustanawia obecnie uniwersalnego krajowego limitu 2 m². Art. 110 § 4, który przewidywał taki limit, utracił moc. Dopuszczalne parametry konkretnego nośnika trzeba ocenić według pozostałych przepisów właściwych dla jego formy i lokalizacji, w tym ewentualnej uchwały krajobrazowej, przepisów budowlanych, drogowych i porządkowych.

Kto usuwa materiały wyborcze po wyborach?

Co do zasady pełnomocnik wyborczy powinien usunąć plakaty, hasła i urządzenia ogłoszeniowe w ciągu 30 dni po dniu wyborów. Art. 110 § 6a przewiduje jednak wyjątek: obowiązek ten nie dotyczy określonych nieruchomości, obiektów i urządzeń niepublicznych, jeżeli właściciel zgadza się na pozostawienie materiałów po upływie tego terminu. Jeżeli obowiązek usunięcia nadal istnieje i nie zostanie wykonany, zastosowanie ma procedura z art. 110 § 7.

Czy mogę żądać pieniędzy za uszkodzone ogrodzenie?

Można dochodzić naprawienia szkody, jeżeli montaż lub demontaż spowodował uszkodzenie ogrodzenia i możliwe jest ustalenie odpowiedzialnego podmiotu oraz podstawy jego odpowiedzialności. Trzeba udokumentować rodzaj szkody, jej wysokość i związek z działaniem sprawcy.

Czy na własnym ogrodzeniu mogę zawiesić dowolną reklamę?

Nie zawsze. Własność ogrodzenia nie wyłącza ograniczeń wynikających z uchwały krajobrazowej, Prawa budowlanego, przepisów drogowych, ochrony zabytków ani praw innych współwłaścicieli. Wymagane formalności zależą od rodzaju, konstrukcji i lokalizacji nośnika.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy, w szczególności art. 109, art. 110, art. 495 i art. 496 – akt i aktualny tekst w ELI.
2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 63a i art. 67 – akt i aktualny tekst w ELI.
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 140, art. 154, art. 222 i art. 415 – akt i aktualny tekst w ELI.
4. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane – akt i aktualny tekst w ELI.
5. Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności art. 37a – akt i aktualny tekst w ELI.
6. Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych – akt i aktualny tekst w ELI.