Przekazanie prywatnej drogi gminie, służebność gruntowa, koszty utrzymania

Możliwość nabycia drogi przez gminę

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami jednostki samorządu terytorialnego mogą nabywać nieruchomości w drodze umów cywilnoprawnych, w tym sprzedaży, zamiany czy darowizny. Jednocześnie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym stanowi, że do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach nabycia nieruchomości. Oznacza to, że przekazanie drogi gminie wymaga zgody rady gminy oraz zawarcia umowy w formie aktu notarialnego.

Darowizna a sprzedaż drogi

W praktyce gminy znacznie częściej akceptują przejęcie dróg prywatnych w drodze darowizny niż ich zakupu. Wynika to z faktu, że przejęcie drogi wiąże się z obowiązkami jej utrzymania, zarządzania oraz potencjalnego dostosowania do standardów drogi publicznej. Kluczowe jest złożenie formalnego wniosku do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta wraz z uzasadnieniem, że droga stanowi jedyny dojazd do kilku nieruchomości i służy lokalnej społeczności. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o samorządzie gminnym zapewnienie odpowiedniego stanu dróg lokalnych należy do zadań własnych gminy.

Status drogi i znaczenie służebności

Droga pozostająca własnością prywatną, nawet jeśli jest wykorzystywana jako dojazd do kilku posesji, nie jest drogą publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Służebności gruntowe nie stanowią jednak przeszkody prawnej w jej przejęciu przez gminę. Są to prawa rzeczowe, które „podążają” za nieruchomością, co oznacza, że gmina jako nowy właściciel wstępuje w prawa i obowiązki dotychczasowego właściciela drogi.

Koszty utrzymania drogi a służebność

Sama obecność służebności gruntowej nie oznacza, że właściciele nieruchomości władnących mają obowiązek partycypować w kosztach utrzymania drogi. Taki obowiązek musi wynikać wprost z treści aktu ustanawiającego służebność. Jeżeli go tam nie przewidziano, brak jest podstaw prawnych do żądania zwrotu kosztów. W wyjątkowych sytuacjach możliwe jest jednak wystąpienie do sądu o zmianę treści służebności na podstawie art. 291 k.c., jeżeli nastąpiła istotna zmiana stosunków, np. znaczny wzrost kosztów utrzymania drogi.

Brak zgody gminy na przejęcie drogi

Właściciel nieruchomości nie może wymusić na gminie przejęcia drogi. Jeżeli gmina nie wyrazi zgody na darowiznę ani na zakup, właściciel pozostaje związany istniejącym stanem prawnym. W takiej sytuacji możliwe jest renegocjowanie zasad korzystania ze służebności z właścicielami nieruchomości władnących albo podjęcie kroków sądowych w celu zmiany jej treści.