Rozgraniczenie działki, spór graniczny, zasiedzenie

Podstawy prawne rozgraniczenia nieruchomości

W przedstawionej sprawie zastosowanie mają przepisy Ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U.05.240.2027) oraz Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 38, poz. 454).

Nieścisłości dotyczące powierzchni i przebiegu granic nieruchomości można rozstrzygnąć wyłącznie poprzez ich ustalenie i pomiar. Granice powinny zostać opisane w protokole granicznym i podpisane przez właścicieli sąsiednich działek, a następnie ujawnione w ewidencji gruntów.

Postępowanie administracyjne w sprawie rozgraniczenia

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu granic poprzez określenie punktów i linii granicznych, ich utrwalenie w terenie oraz sporządzenie odpowiedniej dokumentacji. Rozgraniczenia dokonują wójt, burmistrz lub prezydent miasta, a w określonych przypadkach – sąd.

Czynności ustalania granic wykonuje geodeta upoważniony przez organ gminy (art. 31 ust. 1). Przy ustalaniu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy, dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (art. 31 ust. 2). W razie braku lub sprzeczności danych możliwe jest ustalenie granicy na podstawie zgodnych oświadczeń stron (art. 31 ust. 3). Geodeta powinien dążyć do zawarcia ugody, która ma moc ugody sądowej (art. 31 ust. 4).

Spór graniczny i skierowanie sprawy do sądu

Jeżeli nie dojdzie do ugody, a brak jest podstaw do wydania decyzji administracyjnej, geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego spokojnego stanu posiadania, dokumentów i wskazań stron, sporządza opinię i przekazuje dokumentację organowi gminy (art. 34 ust. 1). Wówczas postępowanie administracyjne jest umarzane, a sprawa trafia do sądu, który rozpoznaje ją w trybie nieprocesowym (art. 34 ust. 2 i 3).

Wznowienie znaków granicznych

Alternatywnie możliwe jest wznowienie znaków granicznych na podstawie art. 39 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające na określenie ich pierwotnego położenia. Wznowienie następuje bez postępowania rozgraniczeniowego, jednak w razie sporu strony mogą wystąpić do sądu.

Zasiedzenie i jego przesłanki

Instytucja zasiedzenia uregulowana jest w art. 172–176 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 172 § 1 k.c. do nabycia własności przez zasiedzenie konieczne jest samoistne, nieprzerwane posiadanie nieruchomości przez odpowiedni okres. W dobrej wierze okres ten wynosi 20 lat, a w złej wierze – 30 lat.

Dobra wiara występuje wtedy, gdy posiadacz jest w usprawiedliwionym przekonaniu, że przysługuje mu prawo własności. Decydujące znaczenie ma moment objęcia nieruchomości w posiadanie samoistne – późniejsza wiedza o braku prawa własności nie niweczy dobrej wiary.

Wniosek o rozgraniczenie nieruchomości co do zasady przerywa bieg zasiedzenia, co potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego (m.in. wyrok z dnia 7 maja 2009 r., IV CSK 459/08 oraz z dnia 24 października 2012 r., III CSK 310/11).