Kamera miejska obejmuje prywatną posesję. Co można zrobić?

Czy kamera miejska może obejmować prywatną posesję?

Sam fakt, że kamera miejskiego monitoringu znajduje się w pobliżu prywatnej nieruchomości, nie oznacza jeszcze naruszenia prawa. Znaczenie ma rzeczywisty obszar obserwacji, sposób wykorzystywania urządzenia, zakres utrwalanych danych oraz cel, któremu monitoring ma służyć.

Zgodnie z art. 9a ustawy o samorządzie gminnym gmina może stosować środki techniczne umożliwiające rejestrację obrazu w obszarze przestrzeni publicznej, na nieruchomościach należących do gminy i wokół takich nieruchomości. Monitoring może być stosowany w celu zapewnienia porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej.

Uprawnienie gminy nie jest jednak nieograniczone. Obserwowanie prywatnej działki powinno być ograniczone do zakresu rzeczywiście koniecznego do realizacji wskazanego celu. Kamera skierowana na plac zabaw może obejmować niewielki fragment sąsiedniego wjazdu lub ogrodzenia, jeżeli nie da się tego technicznie uniknąć. Znacznie trudniej uzasadnić stałe rejestrowanie ogrodu, tarasu, drzwi wejściowych, okien domu albo miejsc, w których mieszkańcy spędzają czas prywatny.

W przypadku kamery obrotowej trzeba ustalić nie tylko jej teoretyczny zasięg, lecz także sposób skonfigurowania i rzeczywistego użytkowania. Sama możliwość obrócenia urządzenia w stronę posesji nie przesądza jeszcze o bezprawności. Istotne jest, czy operator faktycznie kieruje kamerę na działkę, czy obraz jest utrwalany oraz czy zastosowano stałe strefy prywatności zasłaniające teren prywatny.

Monitoring gminny a przepisy RODO

Jeżeli obraz z kamery pozwala rozpoznać konkretną osobę, jej wizerunek stanowi daną osobową. Przetwarzaniem danych jest nie tylko zapisywanie nagrań, lecz także oglądanie obrazu w czasie rzeczywistym, udostępnianie go operatorom oraz przekazywanie właściwym służbom.

W przypadku monitoringu prowadzonego w ramach zadań publicznych podstawą przetwarzania danych nie musi być zgoda mieszkańców. Najczęściej podstawę stanowi art. 6 ust. 1 lit. e RODO w związku z art. 9a ustawy o samorządzie gminnym, czyli niezbędność przetwarzania do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej.

Brak obowiązku uzyskania zgody nie oznacza jednak, że gmina może rejestrować dowolny obszar. Administrator musi przestrzegać zasad określonych w art. 5 RODO, w tym zasady zgodności z prawem, ograniczenia celu, minimalizacji danych, ograniczenia przechowywania oraz odpowiedniego zabezpieczenia nagrań.

Zasada minimalizacji danych wymaga, aby kamera obejmowała tylko taki obszar, jaki jest potrzebny do zapewnienia bezpieczeństwa. Jeżeli cel można osiągnąć przez zmianę kąta ustawienia kamery, ograniczenie przybliżenia, wyłączenie automatycznego obrotu albo zastosowanie nieusuwalnej strefy prywatności, administrator powinien rozważyć takie rozwiązanie.

Monitoring gminny przewidziany w ustawie o samorządzie gminnym służy rejestracji obrazu. Nagrywanie rozmów lub innych dźwięków wymagałoby odrębnej, wyraźnej podstawy prawnej i w typowej sytuacji może zostać uznane za nadmierną ingerencję w prywatność.

Jak długo gmina może przechowywać nagrania?

Nagrania obrazu zawierające dane osobowe mogą być przetwarzane wyłącznie w celach, dla których zostały zebrane. Zgodnie z art. 9a ust. 3 ustawy o samorządzie gminnym okres ich przechowywania nie może co do zasady przekraczać 3 miesięcy od dnia nagrania.

Po upływie tego okresu nagrania powinny zostać zniszczone. Wyjątek dotyczy między innymi sytuacji, w której określony fragment zapisu został zabezpieczony jako dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie odrębnych przepisów. Wówczas nagranie może być przechowywane do czasu zakończenia właściwej sprawy.

Administrator powinien również odpowiednio zabezpieczyć system przed dostępem osób nieuprawnionych, utratą danych, skopiowaniem nagrania oraz jego bezprawnym rozpowszechnieniem. Dostęp do podglądu i nagrań nie może być przyznawany każdemu pracownikowi urzędu.

Jak ustalić administratora miejskiego monitoringu?

Nieruchomości i obiekty objęte monitoringiem powinny być oznaczone w sposób widoczny i czytelny. Oznaczenie powinno umożliwiać ustalenie, kto odpowiada za monitoring i gdzie można znaleźć pełną informację dotyczącą przetwarzania danych.

Administratorem może być gmina, miejska jednostka organizacyjna albo inny podmiot, który samodzielnie ustala cele i sposoby przetwarzania danych. Firma techniczna obsługująca kamery nie musi być administratorem. Może działać jedynie jako podmiot przetwarzający dane na zlecenie gminy.

Informacji o administratorze można szukać na tablicy informacyjnej przy monitorowanym obszarze, w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie urzędu miasta lub gminy albo u inspektora ochrony danych. W piśmie warto zwrócić się jednocześnie do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta oraz do inspektora ochrony danych wskazanego przez urząd.

Co zrobić, gdy kamera obejmuje teren prywatny?

Przed wystąpieniem do gminy warto zgromadzić podstawowe informacje. Można wykonać zdjęcia przedstawiające położenie kamery, zanotować daty i godziny, w których urządzenie było skierowane na posesję, oraz wskazać konkretne miejsca mogące znajdować się w polu widzenia, takie jak ogród, taras, okna, wejście do domu albo miejsce zabaw dzieci.

Następnie należy skierować do administratora pisemny wniosek. W piśmie można zażądać:

• wskazania administratora danych oraz danych kontaktowych inspektora ochrony danych,
• podania celu i podstawy prawnej stosowania monitoringu,
• informacji, czy kamera obejmuje prywatną posesję i czy obraz jest utrwalany,
• podania okresu przechowywania nagrań oraz kategorii ich odbiorców,
• wyjaśnienia, czy zastosowano strefy prywatności, ograniczenie obrotu lub inne zabezpieczenia,
• zmiany kąta ustawienia kamery, ograniczenia przybliżenia lub trwałego zasłonięcia obszaru prywatnego,
• zaprzestania nagrywania dźwięku, jeżeli kamera posiada taką funkcję i jest ona wykorzystywana.

Nie zawsze konieczne jest przeniesienie całej kamery. Często wystarczającym rozwiązaniem jest zmiana ustawienia obiektywu albo wprowadzenie trwałej maski prywatności, która uniemożliwi operatorowi obserwowanie określonego fragmentu obrazu.

Prawo dostępu do nagrań i informacji

Na podstawie art. 15 RODO osoba może zażądać potwierdzenia, czy dotyczące jej dane są przetwarzane. Może również wystąpić o informacje dotyczące celu przetwarzania, kategorii danych, odbiorców nagrań, okresu przechowywania i przysługujących jej praw.

Jeżeli nagranie nadal istnieje, można zażądać dostępu do danych oraz ich kopii. We wniosku należy możliwie dokładnie wskazać datę, przybliżoną godzinę, miejsce i opis osoby, aby administrator mógł odnaleźć właściwy fragment bez przeglądania nadmiernej ilości materiału.

Prawo do kopii nie może naruszać praw i wolności innych osób. Administrator może zatem udostępnić nagranie po zamazaniu twarzy, tablic rejestracyjnych albo innych elementów umożliwiających identyfikację osób postronnych. W określonych sytuacjach może przekazać wyłącznie wyodrębnione dane lub umożliwić wgląd do odpowiednio zabezpieczonego materiału.

Administrator powinien odpowiedzieć na żądanie bez zbędnej zwłoki, zasadniczo nie później niż w terminie miesiąca. W skomplikowanej sprawie termin może zostać przedłużony maksymalnie o kolejne 2 miesiące, ale administrator musi poinformować o przedłużeniu i podać jego przyczynę.

Sprzeciw wobec przetwarzania danych

Jeżeli dane są przetwarzane w związku z wykonywaniem zadania publicznego, można wnieść sprzeciw na podstawie art. 21 RODO z przyczyn związanych ze szczególną sytuacją danej osoby. W przypadku monitoringu posesji taką przyczyną może być regularne rejestrowanie życia rodzinnego, miejsca wypoczynku, dzieci, wejścia do domu albo okien pomieszczeń mieszkalnych.

Wniesienie sprzeciwu nie zawsze powoduje automatyczne wyłączenie kamery. Administrator może nadal przetwarzać dane, jeżeli wykaże istnienie ważnych, prawnie uzasadnionych podstaw nadrzędnych wobec praw osoby obserwowanej. Powinien jednak przeprowadzić rzeczywistą analizę proporcjonalności i rozważyć ograniczenie pola widzenia.

Można również zażądać ograniczenia przetwarzania, zwłaszcza gdy kwestionuje się jego zgodność z prawem albo potrzebne jest czasowe zachowanie konkretnego nagrania do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń.

Skarga do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych

Jeżeli administrator nie odpowiada, udziela odpowiedzi ogólnikowej albo odmawia ograniczenia nieproporcjonalnego monitoringu, można wnieść skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Do skargi warto dołączyć kopię korespondencji z gminą, zdjęcia kamery, opis jej położenia oraz inne materiały wskazujące, że prywatna posesja jest obserwowana.

Prezes UODO może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, zażądać od administratora dokumentacji, ocenić podstawę prawną i zakres monitoringu, a następnie nakazać dostosowanie sposobu przetwarzania danych do przepisów. W zależności od okoliczności nakaz może dotyczyć zmiany ustawienia urządzenia, zastosowania ograniczeń technicznych, usunięcia danych albo zaprzestania określonego sposobu przetwarzania.

W skardze nie wystarczy wskazać, że kamera jest widoczna z posesji. Trzeba opisać, w jaki sposób może dochodzić do przetwarzania danych konkretnej osoby i dlaczego zakres obserwacji wykracza poza to, co niezbędne do ochrony placu zabaw lub innego obszaru publicznego.

Ochrona prywatności i dóbr osobistych przed sądem

Niezależnie od RODO nadmierny monitoring może naruszać dobra osobiste chronione przez Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego ochronie podlegają między innymi wizerunek, wolność i nietykalność mieszkania. Katalog dóbr osobistych jest otwarty i obejmuje również prawo do prywatności oraz spokojnego korzystania z przestrzeni domowej.

Na podstawie art. 24 Kodeksu cywilnego osoba, której dobro osobiste jest zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. Jeżeli naruszenie już nastąpiło, można żądać usunięcia jego skutków, a po spełnieniu ustawowych warunków również zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

W sporze dotyczącym kamery miejskiej podstawowe znaczenie mają zwykle przepisy RODO oraz ochrona dóbr osobistych. Powoływanie się na art. 144 Kodeksu cywilnego, regulujący niedozwolone oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, wymaga ostrożności. Nie każde skierowanie kamery jest automatycznie immisją, a przepis ten ma zastosowanie przede wszystkim do sposobu wykonywania prawa własności nieruchomości oddziałującego na nieruchomości sąsiednie.

W zależności od stanu faktycznego można rozważać także roszczenie negatoryjne z art. 222 § 2 Kodeksu cywilnego, czyli żądanie przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania innych naruszeń własności. Zastosowanie tego przepisu do monitoringu zależy jednak od charakteru ingerencji i nie powinno zastępować roszczeń dotyczących ochrony prywatności.

Przed wniesieniem pozwu warto skierować do właściwego podmiotu przedsądowe wezwanie do zaprzestania naruszeń. Pozwanym nie jest urząd jako budynek lub jednostka obsługująca, lecz podmiot posiadający zdolność sądową, na przykład gmina albo inna osoba prawna odpowiadająca za monitoring.

Co powinno zawierać wezwanie do zmiany ustawienia kamery?

Pismo do administratora powinno być rzeczowe i odnosić się do konkretnego urządzenia. Warto wskazać jego lokalizację, opisać obszar posesji objęty obserwacją oraz przedstawić, na czym polega ingerencja w prywatność.

W wezwaniu można powołać się na art. 5, art. 6, art. 15 i art. 21 RODO, art. 9a ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego. Należy wyznaczyć rozsądny termin na odpowiedź i zażądać wskazania, jakie działania techniczne zostaną podjęte.

Żądanie może obejmować w szczególności trwałe wyłączenie fragmentu posesji z pola widzenia, zastosowanie maski prywatności, zmianę kąta obserwacji, ograniczenie automatycznego obrotu urządzenia albo wykazanie, że obraz z prywatnej nieruchomości nie jest utrwalany i nie może być oglądany przez operatorów.

Warto zachować potwierdzenie wysłania pisma. Jeżeli wezwanie jest składane elektronicznie, można wykorzystać adres do doręczeń elektronicznych, platformę ePUAP, jeżeli jest dostępna dla danej sprawy, albo oficjalny adres inspektora ochrony danych wskazany przez urząd.

Najczęściej zadawane pytania

Podsumowanie

Kamera miejskiego monitoringu może obejmować przestrzeń publiczną i teren wokół obiektów gminnych, ale jej zasięg powinien być ograniczony do obszaru niezbędnego do zapewnienia bezpieczeństwa. Regularne obserwowanie prywatnego ogrodu, tarasu, okien lub domowników może naruszać zasady RODO oraz dobra osobiste mieszkańców.

Najpierw należy ustalić administratora danych, opisać naruszenie i zażądać informacji oraz zastosowania odpowiednich zabezpieczeń technicznych. Jeżeli gmina nie podejmie skutecznych działań, możliwe jest wniesienie skargi do Prezesa UODO. W poważniejszych przypadkach można również żądać przed sądem zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków, a po spełnieniu ustawowych przesłanek także odpowiedniej rekompensaty pieniężnej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, w szczególności art. 9a – tekst jednolity w systemie ELI.

2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2016/679, w szczególności art. 5, 6, 12, 13, 15, 18 i 21 – RODO w EUR-Lex.

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 23, 24, 144, 222 i 448 – Dz.U. z 2026 r. poz. 795.

4. Europejska Rada Ochrony Danych, Wytyczne 3/2019 w sprawie przetwarzania danych osobowych przez urządzenia wideo.

5. Urząd Ochrony Danych Osobowych, wyjaśnienia dotyczące monitoringu prowadzonego przez gminę.

6. Urząd Ochrony Danych Osobowych, informacja o nakazie zaprzestania monitorowania sąsiednich posesji.