Opłata adiacencka a śmierć właściciela nieruchomości

Termin wszczęcia postępowania o opłatę adiacencką

Wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej może nastąpić w terminie do 3 lat od dnia, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale stało się prawomocne. W analizowanym stanie faktycznym warunek wszczęcia postępowania w ustawowym terminie został spełniony, ponieważ organ administracji podjął czynności przed upływem tego okresu.

Śmierć strony w toku postępowania administracyjnego

Co do zasady, w postępowaniu administracyjnym w miejsce zmarłej strony wstępują jej następcy prawni, czyli spadkobiercy. W przypadku opłaty adiacenckiej zagadnienie to budzi jednak istotne wątpliwości i jest różnie oceniane w praktyce oraz orzecznictwie.

Stanowisko wykluczające dziedziczenie opłaty adiacenckiej

W orzecznictwie organów administracyjnych, w tym regionalnych izb obrachunkowych, wskazuje się, że przepisy regulujące opłatę adiacencką nie przewidują możliwości obciążenia nią następców prawnych zmarłego właściciela nieruchomości. Ustawa o gospodarce nieruchomościami, ustawa o finansach publicznych ani Kodeks cywilny nie zawierają podstaw do przeniesienia takiego obowiązku na spadkobierców. Wyklucza się również stosowanie w tym zakresie przepisów Ordynacji podatkowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu wskazało, że:
„Opłata adiacencka jest obowiązkiem o charakterze publicznoprawnym, regulowanym przepisami z zakresu prawa administracyjnego, a zatem skoro nie jest to obowiązek o charakterze cywilnoprawnym, to nie przechodzi na spadkobierców w drodze dziedziczenia.” (decyzja z dnia 17 września 2019 r., sygn. akt OwSS 2019/4/24–29).

Charakter konstytutywny decyzji o opłacie adiacenckiej

Zobowiązanie pieniężne powstaje dopiero z chwilą wydania i doręczenia decyzji administracyjnej ustalającej wysokość opłaty adiacenckiej, a ściślej – z chwilą, gdy decyzja ta stanie się ostateczna. Decyzja taka ma charakter konstytutywny, podobnie jak decyzje ustalające zobowiązania podatkowe (art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej; por. wyrok z 11.03.2015 r., I FSK 230/14).

Jeżeli przed śmiercią właściciela nie została wydana ostateczna decyzja ustalająca opłatę adiacencką, obowiązek ten nie został skonkretyzowany i nie może być traktowany jako istniejące zobowiązanie, które podlegałoby dziedziczeniu.

Odmienne stanowisko w orzecznictwie sądów administracyjnych

W najnowszym orzecznictwie pojawia się jednak pogląd przeciwny, zgodnie z którym opłata adiacencka jest związana z uzyskaniem realnej korzyści majątkowej w postaci wzrostu wartości nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że:
„Opłata adiacencka wiąże się z uzyskaniem konkretnie wyliczonej korzyści majątkowej. Stanowi przysporzenie majątkowe właściciela nieruchomości, z którym ustawodawca wiąże możliwość opłaty adiacenckiej. Nie do przyjęcia jest stanowisko, że nie ma podstaw prawnych do nałożenia obowiązku zapłaty następcy prawnemu właściciela, który uzyskał korzyść z powodu podziału nieruchomości.” (wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt I OSK 2516/23).

Skutki dla spadkobierców i przedawnienie

W sytuacji, gdy organ uzna spadkobierców za strony postępowania i wyda wobec nich decyzję ustalającą opłatę adiacencką, możliwe jest jej zaskarżenie z powołaniem się na argumenty dotyczące braku podstaw do obciążenia następców prawnych. Jeżeli natomiast organ po uzyskaniu informacji o śmierci właściciela zdecyduje się umorzyć postępowanie, decyzja taka może zostać pozostawiona w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia stron.

W praktyce kluczowe znaczenie ma to, czy przed upływem 3 lat od daty, w której decyzja zatwierdzająca podział stała się ostateczna, zostanie wydana decyzja ustalająca opłatę adiacencką wobec spadkobierców. Brak takiej decyzji w ustawowym terminie może prowadzić do wygaśnięcia możliwości jej ustalenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
2. Wyrok Naczelnego Sądu Apelacyjnego z dnia 29 kwietnia 2025 r., sygn. akt I OSK 2516/23

Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę wypełniając formularz poniżej  ▼▼▼ Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.