Odszkodowanie z polisy za szkodę we wspólnej nieruchomości – jak je podzielić?

Samo to, że uszkodzony dom, lokal albo budynek należy do kilku osób, nie oznacza jeszcze, że każda z nich może żądać od ubezpieczyciela wypłaty określonego procentu odszkodowania. Najpierw należy oddzielić dwa stosunki prawne: roszczenie wynikające z umowy ubezpieczenia oraz późniejsze rozliczenie pieniędzy i kosztów naprawy pomiędzy współwłaścicielami.

Kluczowe znaczenie mają treść polisy, wskazanie ubezpieczającego i ubezpieczonych, zakres ubezpieczonego interesu majątkowego, decyzja ubezpieczyciela, sposób wykorzystania wypłaty oraz dokumenty potwierdzające koszty usunięcia szkody.

Odszkodowanie z polisy za szkodę we wspólnej nieruchomości – podstawa i charakter roszczenia

Roszczenie wobec ubezpieczyciela wynika z umowy

Zgodnie z art. 805 Kodeksu cywilnego ubezpieczyciel zobowiązuje się do spełnienia określonego świadczenia, gdy dojdzie do przewidzianego w umowie zdarzenia. W przypadku ubezpieczenia majątkowego świadczenie polega najczęściej na zapłacie odszkodowania odpowiadającego szkodzie objętej ochroną.

Przedmiotem ubezpieczenia majątkowego jest interes majątkowy, który można ocenić w pieniądzu. Dlatego trzeba ustalić nie tylko, kto podpisał umowę i opłacał składkę, ale również czy polisa chroniła:

• interes majątkowy jednego współwłaściciela ograniczony do jego udziału,
• interes wszystkich współwłaścicieli w całej nieruchomości,
• nieruchomość ubezpieczoną na cudzy rachunek,
• wyłącznie określone części budynku lub należące do konkretnej osoby wyposażenie,
• interes banku albo innego podmiotu, na którego rzecz dokonano cesji praw z polisy.

Ubezpieczający nie zawsze jest jednocześnie jedynym ubezpieczonym. Na podstawie art. 808 K.c. umowę można zawrzeć na cudzy rachunek, a ubezpieczony jest co do zasady uprawniony do żądania należnego mu świadczenia bezpośrednio od ubezpieczyciela. W praktyce należy więc sprawdzić polisę, certyfikat ubezpieczenia, wniosek ubezpieczeniowy, aneksy i ogólne warunki ubezpieczenia.

Art. 207 K.c. nie rozstrzyga samodzielnie, komu ubezpieczyciel ma zapłacić

Artykuł 207 K.c. stanowi, że pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom odpowiednio do ich udziałów, a w takim samym stosunku ponoszą oni wydatki i ciężary związane z rzeczą. Przepis ten ma istotne znaczenie między innymi przy rozliczaniu składek ubezpieczeniowych, kosztów zabezpieczenia budynku oraz wydatków na remont części wspólnej.

Nie należy jednak przyjmować automatycznie, że art. 207 K.c. powoduje powstanie po stronie każdego współwłaściciela bezpośredniego roszczenia wobec zakładu ubezpieczeń. Wierzyciela ubezpieczyciela wskazuje przede wszystkim umowa. Dopiero po wypłacie może powstać odrębna potrzeba rozliczenia otrzymanej kwoty między współwłaścicielami.

Podstawa rozliczenia między współwłaścicielami

Rozliczenie może wynikać z różnych podstaw prawnych, zależnie od okoliczności:

• z umowy lub porozumienia – gdy współwłaściciele ustalili, kto zawiera polisę, kto odbiera pieniądze i jak mają zostać wykorzystane,
• z art. 207 K.c. – przede wszystkim w zakresie kosztów wspólnej rzeczy, takich jak składka, zabezpieczenie miejsca szkody lub remont,
• z przepisów o prowadzeniu zarządu – gdy jeden ze współwłaścicieli otrzymał pieniądze i zarządzał nimi na rzecz wszystkich,
• z przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu – gdy jedna osoba bez podstawy zatrzymała korzyść uzyskaną kosztem pozostałych,
• z przepisów o naprawieniu szkody – gdy współwłaściciel swoim działaniem spowodował utratę świadczenia albo przeznaczył wspólne środki niezgodnie z ich celem.

Odszkodowania ubezpieczeniowego nie należy również utożsamiać z roszczeniem o wynagrodzenie za wyłączne korzystanie ze wspólnej nieruchomości. Są to odrębne roszczenia, mające inne przesłanki i wymagające innych dowodów.

Podobnie odrębnie ocenia się rozliczenia związane z posiadaniem nieruchomości, pobieraniem pożytków, ponoszeniem nakładów albo wyłączeniem innej osoby ze współposiadania. Sam fakt, że jedna osoba mieszkała w nieruchomości, nie przesądza jeszcze o sposobie podziału świadczenia z polisy.

Kiedy roszczenie powstaje i staje się wymagalne

Termin wypłaty świadczenia przez ubezpieczyciela

Roszczenie z polisy powstaje w związku z zajściem zdarzenia objętego ochroną, ale ubezpieczyciel musi zostać o nim zawiadomiony i otrzymać informacje potrzebne do likwidacji szkody. Zgodnie z art. 817 K.c. świadczenie powinno zostać spełnione zasadniczo w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia o wypadku.

Jeżeli w tym terminie nie można przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnić odpowiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia, zapłata powinna nastąpić w ciągu 14 dni od dnia, w którym wyjaśnienie było możliwe. Bezsporna część świadczenia powinna zostać wypłacona w podstawowym terminie 30 dni.

Rozliczenie kosztów poniesionych przez jednego współwłaściciela

Jeżeli jeden współwłaściciel zapłacił za osuszenie, zabezpieczenie dachu, usunięcie awarii lub remont wspólnej części nieruchomości, roszczenie rozliczeniowe może powstać już z chwilą poniesienia wydatku. Musi być jednak możliwe wykazanie, że koszt był związany z rzeczą wspólną, uzasadniony i rzeczywiście został zapłacony.

Znaczenie ma również zgoda pozostałych osób. Czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają co do zasady zgody wszystkich współwłaścicieli. Przy czynnościach zwykłego zarządu decyduje większość obliczana według udziałów. Inaczej można ocenić pilne działania służące zatrzymaniu zalania, zabezpieczeniu budynku przed dalszym zniszczeniem albo zachowaniu wspólnego prawa. W takich sytuacjach zwlekanie z powodu braku zgody mogłoby zwiększyć szkodę.

Brak uprzedniej zgody nie przekreśla zatem w każdym przypadku możliwości rozliczenia wydatku, ale osoba domagająca się zwrotu powinna wykazać konieczność, celowość oraz wysokość kosztów. Jeżeli wykonano kosztowną modernizację zamiast naprawy szkody, pozostali współwłaściciele mogą kwestionować obowiązek pokrywania kosztu podwyższenia standardu.

Wezwanie do zapłaty

Jeżeli współwłaściciele nie ustalili terminu przekazania należnej kwoty, roszczenie pieniężne powinno zostać spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika. Wynika to z art. 455 K.c. Pisemne wezwanie powinno wskazywać:

• podstawę żądania,
• kwotę i sposób jej obliczenia,
• udział przysługujący osobie wzywającej,
• świadczenie otrzymane od ubezpieczyciela,
• koszty, które zostały odliczone,
• numer rachunku i rozsądny termin zapłaty,
• żądanie przedstawienia polisy, decyzji i dokumentów rozliczeniowych, jeżeli nie zostały wcześniej udostępnione.

Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu można co do zasady żądać odsetek ustawowych za opóźnienie. Wezwanie warto doręczyć listem poleconym, przesyłką kurierską, przez pełnomocnika albo w inny sposób umożliwiający późniejsze wykazanie daty doręczenia.

Czy trzeba czekać na zakończenie współposiadania

Zakończenie wspólnego korzystania z nieruchomości nie jest ogólnym warunkiem rozliczenia odszkodowania. Jeżeli pieniądze zostały wypłacone, koszty są znane, a jedna osoba zatrzymuje kwotę należną innym współwłaścicielom, wezwanie można skierować wcześniej.

Moment zakończenia współposiadania może mieć znaczenie dla innych roszczeń, na przykład wynagrodzenia za korzystanie ponad udział, rozliczenia pobranych korzyści albo szkody związanej z pogorszeniem nieruchomości. Nie należy jednak łączyć tych należności bez sporządzenia osobnych wyliczeń i wskazania ich podstaw prawnych.

Jak ustalić należną kwotę

Punktem wyjścia jest odpowiedź na pytanie, jaką szkodę miało naprawić świadczenie. Odszkodowanie może obejmować wspólny dach, elewację lub instalację, ale ta sama decyzja może również zawierać kwotę dotyczącą ruchomości należących wyłącznie do jednego współwłaściciela. Każdą część wypłaty należy przyporządkować do właściwego składnika majątkowego.

Udziały są punktem wyjścia, ale nie zawsze końcowym wynikiem

Jeżeli polisa chroniła interes wszystkich współwłaścicieli, szkoda dotyczyła całej wspólnej nieruchomości, a współwłaściciele nie zawarli odmiennego porozumienia, udziały mogą stanowić podstawowy klucz rozliczenia. Przykładowo przy udziałach po 1/2 każdej osobie przypada zasadniczo połowa wspólnej korzyści i połowa uzasadnionych kosztów.

Nie oznacza to jednak, że odbiorca świadczenia zawsze musi natychmiast przelać pozostałym osobom część całej kwoty. Najpierw należy rozliczyć celowe wydatki poniesione na usunięcie szkody, zabezpieczenie nieruchomości i odtworzenie uszkodzonych części.

Praktyczny sposób obliczenia

W typowej sprawie można zastosować następującą kolejność:

1. Ustalić pełną kwotę wypłaty.
2. Wyodrębnić część dotyczącą wspólnej nieruchomości.
3. Oddzielić świadczenia dotyczące prywatnego wyposażenia, utraty czynszu lub innych indywidualnych interesów.
4. Odjąć udokumentowane i uzasadnione koszty zabezpieczenia oraz naprawy wspólnej rzeczy.
5. Rozliczyć kwotę sfinansowaną wcześniej z prywatnych środków jednego ze współwłaścicieli.
6. Podzielić pozostałą wspólną kwotę według udziałów albo zasad wynikających z umowy.
7. Uwzględnić prawidłowo dokonane potrącenia wzajemnych wierzytelności.

Znaczenie zużycia pieniędzy i bezpodstawnego wzbogacenia

Jeżeli odbiorca świadczenia wydał pieniądze na przywrócenie wspólnej nieruchomości do właściwego stanu, nie można zazwyczaj traktować całej wypłaty jako pozostającej w jego majątku korzyści. Pozostali współwłaściciele uzyskali bowiem korzyść w postaci naprawionej rzeczy.

Inaczej należy ocenić sytuację, w której wypłata została przeznaczona na cele osobiste, a wspólna nieruchomość nie została naprawiona. Podstawą żądania może wówczas być umowa, obowiązek rozliczenia zarządu, odszkodowanie albo bezpodstawne wzbogacenie. Samo wydanie pieniędzy nie zawsze zwalnia odbiorcę z odpowiedzialności. Zgodnie z art. 409 K.c. znaczenie ma między innymi to, czy w chwili zużywania korzyści powinien liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu.

Wartość rynkowa, amortyzacja i ulepszenia

W ubezpieczeniach majątkowych odszkodowanie nie powinno co do zasady przewyższać poniesionej szkody, chyba że umowa przewiduje rozwiązanie dopuszczone przez prawo. Wysokość wypłaty może zależeć od tego, czy ubezpieczenie przewidywało wartość rzeczywistą, odtworzeniową, nową albo rynkową.

Jeżeli ubezpieczyciel pomniejszył świadczenie ze względu na zużycie techniczne, współwłaściciele dzielą lub rozliczają rzeczywiście przyznaną kwotę, chyba że wspólnie dochodzą dopłaty od ubezpieczyciela. Jeżeli natomiast jeden z nich wykorzystał szkodę do wykonania droższej przebudowy, powinien oddzielić koszt koniecznej naprawy od kosztu ulepszenia.

Potrącenie wzajemnych wierzytelności

Współwłaściciel może złożyć oświadczenie o potrąceniu, jeżeli obie strony są wobec siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami, wierzytelności mają charakter pieniężny albo dotyczą rzeczy tej samej jakości, są wymagalne oraz mogą być dochodzone przed sądem. Nie wystarcza ogólne stwierdzenie, że druga osoba jest coś winna.

Oświadczenie o potrąceniu powinno wskazywać obie wierzytelności, ich wysokość, podstawę oraz zakres, w jakim ulegają umorzeniu. Sporne lub nieudokumentowane koszty nie powinny być jednostronnie odejmowane bez wyjaśnienia.

Dowody potrzebne do rozliczenia odszkodowania

Osoba dochodząca zapłaty musi wykazać fakty, z których wywodzi swoje roszczenie. Sam wydruk z księgi wieczystej potwierdzający udział nie wystarczy, jeżeli spór dotyczy zakresu polisy, wysokości wypłaty, przeznaczenia pieniędzy lub kosztów naprawy.

Najważniejsze dowody to:

• polisa, certyfikat ubezpieczenia, wniosek i aneksy,
• ogólne oraz szczególne warunki ubezpieczenia,
• księga wieczysta, akt notarialny lub inne dokumenty potwierdzające udziały,
• zgłoszenie szkody i potwierdzenie daty jego złożenia,
• protokół szkody, fotografie, nagrania i korespondencja z likwidatorem,
• kosztorys ubezpieczyciela i decyzja o przyznaniu albo odmowie świadczenia,
• potwierdzenie wypłaty, numer rachunku odbiorcy i dokumenty dotyczące cesji,
• faktury, rachunki, umowy z wykonawcami oraz potwierdzenia przelewów,
• dowody wcześniejszego finansowania prac przez jednego współwłaściciela,
• uchwały, wiadomości, pisemne zgody i uzgodnienia dotyczące remontu,
• opinia rzeczoznawcy lub biegłego, gdy strony kwestionują zakres szkody albo wartość robót.

Jeżeli jedna osoba zarządzała likwidacją szkody i środkami należącymi również do innych współwłaścicieli, można żądać od niej przedstawienia zestawienia wpływów i wydatków wraz z dokumentami. Pomocny jest osobny arkusz rozliczeniowy, w którym każda pozycja zawiera datę, kwotę, przedmiot wydatku, źródło finansowania oraz przypisanie do części wspólnej lub mienia osobistego.

Dowody dotyczące uniemożliwienia korzystania z nieruchomości, takie jak wymiana zamków, odmowa wydania kluczy czy wezwania do dopuszczenia do lokalu, mogą być istotne dla odrębnego roszczenia związanego ze współposiadaniem. Nie zastępują jednak dowodów określających, komu należało się świadczenie z polisy i jak zostało wykorzystane.

Przedawnienie i właściwe postępowanie

Przedawnienie roszczenia wobec ubezpieczyciela

Zgodnie z art. 819 § 1 K.c. roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się zasadniczo z upływem trzech lat. Bieg przedawnienia roszczenia o świadczenie do ubezpieczyciela przerywa również zgłoszenie roszczenia albo zdarzenia objętego ubezpieczeniem. Termin zaczyna biec na nowo od dnia, w którym zgłaszający otrzymał na piśmie oświadczenie ubezpieczyciela o przyznaniu lub odmowie świadczenia.

Nie należy zatem odkładać analizy decyzji. Jeżeli wypłata została zaniżona, trzeba sprawdzić termin przedawnienia, złożyć odwołanie i rozważyć dochodzenie brakującej części świadczenia.

Przedawnienie rozliczeń między współwłaścicielami

Dla roszczeń między osobami fizycznymi niezwiązanych z działalnością gospodarczą podstawowy termin przedawnienia wynosi co do zasady sześć lat. Dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej termin wynosi zasadniczo trzy lata. Jeżeli termin jest co najmniej dwuletni, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.

Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia wymagalności roszczenia. Gdy termin zapłaty nie wynika z umowy ani z właściwości zobowiązania, istotne jest wezwanie do zapłaty. Artykuł 120 K.c. nie pozwala jednak dowolnie odwlekać początku przedawnienia przez wieloletnie zaniechanie wezwania. Jeżeli wymagalność zależy od działania wierzyciela, termin liczy się z uwzględnieniem chwili, w której mógł on podjąć tę czynność najwcześniej.

Dokładny termin może zależeć od przyjętej podstawy prawnej. Inaczej może być oceniane roszczenie z umowy, zwrot wydatków, odszkodowanie, bezpodstawne wzbogacenie albo roszczenie związane z posiadaniem rzeczy.

Postępowanie o zniesienie współwłasności i art. 618 K.p.c.

Jeżeli toczy się postępowanie o zniesienie współwłasności, trzeba ustalić, czy dane żądanie jest wzajemnym roszczeniem współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Zgodnie z art. 618 K.p.c. takie roszczenia są rozpoznawane w postępowaniu o zniesienie współwłasności. Po wszczęciu tego postępowania prowadzenie osobnej sprawy w zakresie objętym tym przepisem może być niedopuszczalne.

Roszczenie należy zgłosić konkretnie, wskazując żądaną kwotę, okres, podstawę faktyczną, sposób obliczenia oraz dowody. Sąd nie rozlicza automatycznie wszystkich możliwych wzajemnych należności tylko dlatego, że strony są współwłaścicielami.

Po prawomocnym zakończeniu postępowania o zniesienie współwłasności nie można już dochodzić roszczeń objętych art. 618 § 1 K.p.c., nawet jeżeli nie zostały wcześniej zgłoszone. Dlatego nie należy czekać do apelacji ani do zakończenia sprawy.

Nie każde żądanie dotyczące świadczenia ubezpieczeniowego jest jednak roszczeniem z tytułu posiadania rzeczy. Jeżeli spór dotyczy wyłącznie wykonania odrębnej umowy, zwrotu bezpodstawnie zatrzymanej wypłaty albo odpowiedzialności osoby, która nie była współposiadaczem, dopuszczalność osobnego pozwu wymaga indywidualnej oceny.

Pozew o zapłatę

Jeżeli art. 618 K.p.c. nie ma zastosowania i strony nie zawrą ugody, należności można dochodzić w procesie o zapłatę. Pozew powinien zawierać dokładną kwotę, podstawę faktyczną, termin wymagalności, żądanie odsetek oraz wykaz dowodów.

Sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 100 000 zł, rozpoznaje co do zasady sąd rejonowy. Jeżeli wartość przewyższa 100 000 zł, właściwy rzeczowo jest zazwyczaj sąd okręgowy. Miejscowo pozew wnosi się najczęściej do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego, chyba że szczególny przepis pozwala albo nakazuje wybrać inny sąd.

Pisemne wezwanie do zapłaty nie podlega opłacie sądowej. Pozew o prawa majątkowe podlega natomiast opłacie zależnej od wartości przedmiotu sporu. Przy wartości do 20 000 zł obowiązują ustawowe stawki kwotowe od 30 do 1000 zł. Przy wartości przekraczającej 20 000 zł opłata wynosi co do zasady 5% wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 100 000 zł.

Dodatkowym wydatkiem może być zaliczka na opinię biegłego z zakresu budownictwa, wyceny nieruchomości albo rachunkowości. Strona przegrywająca może zostać obciążona również kosztami procesu poniesionymi przez przeciwnika.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, dlaczego mechaniczne podzielenie całej wypłaty według udziałów może prowadzić do błędnego wyniku.

Najczęstsze spory dotyczą tego, czy naprawa rzeczywiście została wykonana, czy faktury obejmują części wspólne, czy cena odpowiadała rynkowym stawkom, czy odbiorca świadczenia doliczył modernizację oraz czy polisa chroniła wszystkich współwłaścicieli. W razie braku dokumentów rozstrzygnięcie może wymagać opinii biegłego.

FAQ

Czy ubezpieczyciel musi wypłacić odszkodowanie każdemu współwłaścicielowi osobno?

Nie zawsze. Sposób wypłaty zależy od treści umowy, wskazania ubezpieczonych, zakresu chronionych interesów oraz ewentualnej cesji praw z polisy. Sam wpis w księdze wieczystej nie przesądza jeszcze o bezpośrednim roszczeniu wobec ubezpieczyciela.

Czy odszkodowanie zawsze dzieli się według udziałów?

Nie. Udziały mogą być podstawowym kluczem przy świadczeniu dotyczącym całej wspólnej nieruchomości, ale trzeba wcześniej rozliczyć koszty naprawy, prywatne składniki szkody, wcześniejsze wydatki oraz postanowienia umowy.

Czy współwłaściciel może zatrzymać całą wypłatę, jeżeli sam zorganizował remont?

Może rozliczyć uzasadnione i udokumentowane koszty remontu. Nie oznacza to jednak prawa do zatrzymania niewykorzystanej nadwyżki, jeżeli wypłata obejmowała również interes pozostałych współwłaścicieli.

Co zrobić, gdy odbiorca odszkodowania nie pokazuje polisy i decyzji?

Należy pisemnie zażądać przedstawienia dokumentów i rozliczenia wpływów oraz wydatków. W wezwaniu warto oznaczyć termin odpowiedzi. W postępowaniu sądowym można wnosić o zobowiązanie strony lub ubezpieczyciela do przedłożenia dokumentów.

Czy można odliczyć opłacone składki ubezpieczeniowe?

Składka może być wydatkiem związanym ze wspólną nieruchomością, jeżeli polisa rzeczywiście chroniła wspólny interes. Rozliczenie zależy jednak od ustaleń stron, zakresu ochrony, okresu ubezpieczenia i tego, kto miał ponosić koszt.

Czy brak zgody na remont wyklucza zwrot kosztów?

Nie w każdej sytuacji. Trzeba ustalić, czy prace stanowiły zwykły zarząd, przekraczały jego zakres, czy też były pilnymi działaniami koniecznymi do zabezpieczenia wspólnej rzeczy. Znaczenie mają konieczność, zakres, cena i korzyść uzyskana przez pozostałych.

Ile czasu jest na żądanie udziału w odszkodowaniu?

Roszczenie wobec ubezpieczyciela przedawnia się zasadniczo po trzech latach. Roszczenie rozliczeniowe między współwłaścicielami najczęściej podlega terminowi sześcioletniemu, ale dokładny termin i jego początek zależą od podstawy prawnej oraz daty wymagalności.

Co zrobić, jeżeli trwa sprawa o zniesienie współwłasności?

Trzeba niezwłocznie ustalić, czy roszczenie podlega rozpoznaniu na podstawie art. 618 K.p.c. Jeżeli tak, należy zgłosić je w tej sprawie, podając konkretną kwotę, podstawę, okres i dowody, zanim postanowienie o zniesieniu współwłasności stanie się prawomocne.

Podsumowanie

Podział odszkodowania za szkodę we wspólnej nieruchomości należy rozpocząć od analizy polisy, a nie od prostego przemnożenia wypłaty przez udziały. Trzeba ustalić, czy świadczenie chroniło interes wszystkich współwłaścicieli, czego dokładnie dotyczyła szkoda oraz jakie koszty zostały rzeczywiście poniesione.

Następnie należy sporządzić pisemne rozliczenie, zgromadzić decyzję ubezpieczyciela, faktury i potwierdzenia płatności oraz wysłać konkretne wezwanie do zapłaty. Jeżeli trwa postępowanie działowe lub sprawa o zniesienie współwłasności, przed wniesieniem osobnego pozwu trzeba sprawdzić zastosowanie art. 618 K.p.c. i ryzyko utraty możliwości późniejszego dochodzenia roszczenia.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 118, 120, 199–209, 405–409, 455, 498–499, 805, 808, 817, 819, 821 i 824–824¹.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 17 i art. 618.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2022 r., sygn. akt II CSKP 1459/22 – w zakresie zgłaszania roszczeń objętych art. 618 K.p.c.